sobota, 30 stycznia 2016

Better Photography

Odkurzam, wycieram szyby, ściągam pajęczyny z sufitu (pałeczką od perkusji), słowem - wracam do bloga. Nawet nie sprawdzałem, kiedy napisałem ostatniego posta.

Publikuję cały, poprawiony tekst wywiadu, jaki ukazał się na łamach australijskiego magazyny Better Photography (Issue 82, Summer 2016). Autorem tekstu jest przesympatyczny i zabawny Peter Adams.

 “My goal is to use history and universal symbols to encourage the viewer to think, or simply to make them smile.” - Dariusz Klimczak, Gdańsk, Poland, 2014.

Peter Adams
I have to admit I have never been a great admirer of photo manipulation. Most of its proponents are devoid of a sound idea or philosophy, with the result that there are so many totally crappy examples around.

Sticking a duck on a pond is no substitute for an idea. Removing an offending telegraph pole sticking out of someone’s head, or changing a frown to a smile, isn’t art, nor does it display a comprehension of the final image at the time it was captured. And while these days, changing a bland sky for an improbable one is a relatively easy technical exercise, it is often totally inappropriate and invariably dominates the final image.

The vast majority of final images are inevitably ghastly.

It takes a great photographic technician and – more importantly – an artist with imagination, an understanding of history and a solid philosophy to create a great piece of original photographic art.

Dariusz Klimczak has all of these.

I became aware and an enthusiastic admirer of the work of Dariusz Klimczak when I first saw his desolate landscapes and surreal objects a few years ago. His images break, bend and distort the laws of physics - creating work that is at the same time both evocative and makes the viewer smile.

I had no option! So in 2014 I decided I simply had to meet this amazing creative person face-to-face.

Dariusz Klimczak was born in 1967 in Sieradz, an old  town located on the Warta river in central Poland. He graduated from the Zduńska Wola Art School, where he studied painting, journalism and aphorism before focusing his attention solely on photography.

(NB: Aphorism: a terse saying, expressing a general truth, principle, or astute observation, spoken, written or illustrated in a laconic and memorable form).

We met over a coffee and then several jugs of orange juice, provided by a young waitress in traditional costume, at a roadside bistro in Gdańsk. Our conversation was measured and difficult - in that Dariusz’s english was limited and my polish was non-existant, so much of this article is based as much on post interview research as it is on what I recorded.

On the southern border of the Baltic Sea, old Gdańsk is a picturesque tenth century town that has experienced more than its’ fair share of destruction and chaos. The German attack on the city docks in September 1939 marked the start of WWll. In the city itself, hundreds of Polish prisoners were subjected to Nazi experiments, including the castration and sterilization of men and women (considered dangerous to the ‘purity of the Nordic race’) and beheading by guillotine.

In 1970, Gdańsk was once again the scene of anti-government demonstrations eventually leading to the downfall of Poland's communist leader Władysław Gomułka, and ten years later to the birth of the Solidarity trade union movement. Solidarity’s opposition, headed by its’ leader Lech Wałęsa, helped precipitate the end of communist party rule in 1989 and, in 1990, Wałęsa was elected as president.

Today, like so many picturesque historical places, the old town of Gdańsk has turned itself over to miniature tourist trams that meander around the narrow streets passing, amongst other stunning buildings, the largest brick cathederal in the world. Endless market stalls, selling amber beads and other knick-nacks line the streets and countless cafes and sell over priced Bigos – an uncompromising local dish made from over-stewed cabbage – to eager English tourists who want to drink-in the local colour and who attempt to conceal their white purulent flesh under their Dr Scholl’s sandals.

In 2005 Klimzcak won first prize in the Aphorism Contest in Nowy Targ. The aphorism in his work - his sense of simplicity and uncanny juxtaposition of everyday objects and lonely figures with deserted deserts and expanses of open sand-dunes - create artworks that are totally unrestricted in terms of imagination.

This approach inextricably links Klimczak to the surrealist movement.

These days we tend to throw the word ‘surreal’ around a fair bit when speaking about photographs and photographers, but Klimczak’s photographic works are possibly the closest - in both philosophy and execution - to surrealist painter Salvador Dali.

We can’t mention surrealism without thinking of the work of Salvador Dali, the Spanish artist born in 1904 who - by the time of his death in 1989 - had become the iconic, and eccentric, exponent of surrealism.

The surrealist movement seeks to question our perceived notion of reality, by focussing on the subconscious levels of our minds – for example our dreams and sexuality. As an art form it aims to shock and digress from conventional art, by encouraging dream-like imaginary. Surrealist art became a way of examining these dream worlds by bringing them to the surface and giving them a life of their own.

In 1980 Dali wrote “You have to systematically create confusion – it sets creativity free. Everything that is contradictory creates life” and while Dali’s images represent his own dreams and emotions, Klimczak’s work is more playful and perhaps more thought provoking because of their implied realism and technical perfection.

Dariusz grew up in a Communist country where people tended to keep their thoughts and aspirations to themselves. “They were strange, repressive times, and we were surrounded by censorship.” he says. “Today I feel free to express myself.”

Perhaps his extraordinary vision is a reaction to what he experienced in his childhood.

“Ten years ago I didn’t feel free. I was constrained in what I could say, so I developed a symbolic language which wasn’t direct, but which allowed me to express myself. It’s hard to describe the repression of my early childhood. Of course, these days young people have no experience of what it was like to live under Communist rule and can, pretty much, do and say whatever they wish.

“For the past 25 years, photography has been a very important part of my life, and ten years ago it became a true passion. I’m interested in creative photography – manipulated photography, but with a measure of reason. My manipulative work is a kind of visual Esperanto based on symbolism and everyday objects – only in this way can I create images that are distinguishable from the flood of pictures we are immersed in today.

“I am interested in creating an emotion in the mind of the viewer that will cause them to stop and contemplate and, by using universal symbols, I can strike (at a universal truth) or simply make them laugh.”

I photographed Dariusz in a local botanical gardens adjoining my hotel, wrapped up in a strip of red and white barrier tape. I have to admit I didn’t get to know him well enough to make a meaningful portrait – the best portraits come out of listening and observing and, as I have already mentioned, our conversation was constrained.

So I asked him if we could work on a portrait together. He liked the idea and a few months later I sent him a selection of basic portraits, asking him to turn the portrait into his own fantasy.

I love what he did.

Spotkaliśmy się w zeszłym roku w Gdańsku, po mailu, jaki dostałem od niego na fejsie. Jestem pewien, że Peter nie pogniewa się na mnie za to, że opublikuję jego fragment tutaj:
"Hi, My name is Peter Adams. I live in Australia. for the past 30 years I have been working on a book of photographic interviews with master photographers around the world called 'Who Shot That?'.
The collection now numbers some 500 portraits and interviews. A small book was produced in 2005 and I am working on the larger book at the moment - due for publication in 2015. You can see 72 of the portraits from the project on my - I have attached a small PDF of some of the images from the project.
I will be traveling to Europe around the 15th May – 15th July 2014 to photograph a few final subjects for the book – I would like to include you in the book. Is there a possibility that we could meet? (...)".

Artykuł powstał na bazie rozmowy, którą prowadziliśmy po angielsku. Najpierw w hotelu, sącząc kawkę na tarasie, potem w Parku Oliwskim. Uprzedzałem Petera, że czułbym się pewniej, rozmawiając po polsku. Zna kilku Polaków, mieszkających w Australii, więc kiedy nie dawałem rady, przechodziłem na mój język ojczysty.
- Przetłumaczą mi - uspokajał.

Starał się jak mógł, mówił prosto i wyraźnie, a i tak poległem w paru miejscach. Ostatecznie nagrałem kilka zdań po polsku na dyktafon.
Peter porobił mi trochę zdjęć (nie przywykłem do roli modela, z reguły stoję z  drugiej strony obiektywu), potem z jednego z nich zrobiłem selfie ze szczudlarzem.

W artykule miały się znaleźć tylko prace czarno-białe, ale kiedy Peter zobaczył na fejsie to, nalegał, żeby je też umieścić.

Kiedy pisałem ten tekst, w tle leciał sobie J. J. Cale i całkiem ładnie się ulepiał, wobec czego pozwolę sobie dodać linka do jednego z utworów:

środa, 4 marca 2015


8 maja zeszłego roku o godzinie 19:53 dostałem na fejsie wiadomość od tajemniczej pani Azam Ali. Napisała, że jest muzykiem urodzonym w Iranie, wychowanym w Indiach, a mieszkającym i tworzącym w Montrealu. Razem ze swoim zespołem Niyaz pracuje właśnie nad najnowszym albumem, który będzie się nazywał The Fourth Light (Czwarte Światło). Pani uprzejmie spytała, czy byłbym zainteresowany pomocą w tworzeniu okładki do tej płyty. Jeśli tak, byłoby wspaniale. Niżej przysłała kilka linków. 


Okazało się, że to międzynarodowa artystka, która współtworzyła muzykę do trzeciej części Matriksa. Posłuchałem na Youtubie kilku kawałków i byłem pod wrażeniem. Tym bardziej, że nigdy wcześniej nie słyszałem ani o Azam Ali, ani o jej zespole (a słucham bardzo dużo). Przypominało to miejscami Dead Can Dance, które uwielbiam, ale było bardziej etniczne, z większą przestrzenią.

Zgodziłem się chętnie. Po pierwotnych ustaleniach szczegółów, dostałem wytyczne. Teksty na płycie to stare arabskie poezje z VIII wieku. Azam przysłała mi swoje zdjęcia, zrobione przez jej amerykańskiego kolegę fotografa. Mogłem je do woli wykorzystywać, poza tym dała mi całkowitą swobodę. Chciała, żeby okładka była surrealistyczna (jest moim fanem od lat) i czarno-biała. 

Sie robi, psze pani.

Wykonałem 6 projektów, z których najbardziej przypadł jej do gustu ten u góry. Mnie zresztą też. Wcześniej dogadaliśmy się w sprawie honorarium. Okazało się, że Niyaz koncertuje w Europie i planuje koncert w Gdyni, w ramach etnicznego festiwalu Globaltica. Spotkaliśmy się po koncercie. Przesympatyczna kobitka, prawdziwa kosmitka.

Aha. We wkładce do płyty znajdzie się jeszcze drugi z projektów:

Niyaz w Gdyni

środa, 18 lutego 2015

Na paznokciach

Jakieś 10 lat temu, kiedy zacząłem poważnie myśleć o fotografii – jako sposobie na życie i źródle utrzymania – początkowo skoncentrowałem się na tworzeniu i sprzedawaniu wydruków. Zaczynałem od formatu 30x30 cm. Wydawał mi się wtedy optymalny, również ze względu na sprzęt, którym dysponowałem. Miałem wtedy Canona 300D. Jak teraz na to patrzę, był to niemal amatorski sprzęt, a mimo wszystko udawało mi się z niego wycisnąć na tyle dobre jakościowo pliki, że dało się z nich wydrukować zdjęcie pół na pół metra, które technicznie dawało radę.

Przed drukowaniem większego formatu zawsze towarzyszył mi lekki stres, czy wszystko dobrze wyjdzie. Kiedy przesiadłem się na Canona 450D, kupionego z kasy zarobionej na kalendarzu dla poważnej, znanej w całym kraju firmy z Wrocławia, od razu odczułem skok jakościowy. Oczywiście zaraz wybrałem się z nowym aparatem na wydmy (teraz nie byłoby takie łatwe, bo przeniosłem się z powrotem do Sieradza), żeby przetestować go w naturze. Byłem w szoku, jak świetnie odwzorowuje najdrobniejsze ziarenka piachu. Na takiej bazie mogłem tworzyć w nieskończoność. Co najważniejsze, pozbyłem się obawy o jakościową stronę moich prac w druku.

Z czasem zacząłem sprzedawać coraz większe prace. Teraz optymalny format to według mnie 70x70cm, ale poszło też wiele zdjęć metrowych. Ostatnio wysłałem czarno-biały montaż tej wielkości (w ramie) do Szwajcarii. Zdarzyło mi się parę razy udostępniać zdjęcia na okładki płyt. Co ciekawe, więcej za granicę niż w Polsce. Jedna z moich prac widnieje na pierwszej stronie nowej książki amerykańskiego pisarza Paula Austera, wydanej we Włoszech.

Największa sprzedana praca miała 3 na 3 metry. Kobitka z Białegostoku zrobiła sobie kabinę prysznicową z moim fotomontażem (poniżej). Byłem ciekaw, jak to rozwiąże technicznie i czy przy takim powiększeniu (oryginał ma 50x50cm przy 300DPI), nie wyjdzie kaszana. Okazało się, że robi się jakiś wydruk rastrowy – coś podobnego do półprzezroczystych folii naklejanych na szybach autobusów – i tej wielkości plik wyjściowy w zupełności wystarczy.

Kilka z moich fotomontaży miało znaleźć się na ekskluzywnych płytkach ceramicznych, ale niestety nic z tego nie wyszło, bo nie mogłem dogadać się z ich producentem w kwestiach finansowych. Nie robiłem jak dotąd moich zdjęć ani na kubkach, ani na koszulkach. Co do tej drugiej opcji, poważnie się zastanawiam, tym bardziej, że wiele osób mnie o to pyta.

No i ostatnio – ciekawostka. Niektóre kosmetyczki mają możliwość przenoszenia zdjęć na paznokcie. Właściwie można zrobić wszystko, każde zdjęcie. Podobno jest tylko kilka takich zakładów w Polsce. Jeden z nich mieści się w Sieradzu. U góry próbka dwóch prac: Eden i Moral Backbone. A na dole próbka dźwiękowa mojej muzyczki, z gościnnym udziałem przyjaciół-sieradzaków, okraszonej czarno-białymi pracami mojego autorstwa:

sobota, 23 marca 2013

Klimat do kwadratu

Wywiad, jaki ukazał się w najnowszym numerze Practical Photoshop Polska. Dwumiesięcznik do nabycia w dobrych punktach prasowych :)

Rafał Gasiński: Kobieta na szczudłach podnosząca hipopotama, lekko unoszonego przez mały balonik... Dla mnie w tym kadrze zawiera się chyba kwintesencja tego, co pokazujesz w swoich pracach...

Dariusz Klimczak: Zapomniałeś dodać, że jeszcze koniecznie praca musi być czarno-biała :) No tak, w sumie jest tu kilka charakterystycznych dla mnie elementów. Chociaż staram się nie ograniczać, ciągle poszukuję nowych motywów. Mam romans z surrealizmem, tego nie da się ukryć. Trwa to już parę lat i nie zanosi się na to, żebym w najbliższym czasie zmienił kochankę.

- Zastanawiam się, czy jakikolwiek z Twoich kadrów da się jednoznacznie zinterpretować? Czy tworzysz któryś z nich mając w głowie konkretne przesłanie, czy jest z nimi tak, jak z wyobraźnią - czyli "wszystko jest możliwe"?

- Niektóre pewnie tak, ale najczęściej staram się, żeby opowiadane przeze mnie historie były wieloznaczne, miały podwójne albo nawet potrójne dno. Oczywistość potrzebna jest w zdjęciach reklamowych. Czasami mówię, że daję odbiorcy początek bajki, którą może sobie dalej dopowiedzieć. Ile „wyciśnie” z tej historyjki, zależy w dużej mierze od jego wyobraźni, erudycji, poczucia humoru i wielu innych czynników, na które nie mam wpływu. Jasne, że zawsze jest jakaś myśl przewodnia, która mną kierowała w procesie powstawania pracy, ale staram się nie narzucać nikomu interpretacji. Nawet nie lubię tytułować prac, żeby niczego nie sugerować. Wolę, żeby każdy pobawił się sam. To może być zabawne, a zdarza się, że oglądający widzi w mojej pracy rzeczy, których się tam zupełnie nie spodziewałem.

- Skąd w ogóle zainteresowanie fotomanipulacją? Zaczynałeś chyba od fotografii i w Twoim portfolio nie brakuje tradycyjnych zdjęć. Rzeczywistość w pewnym momencie po prostu nie nadąża za wyobraźnią?

- To bardziej skomplikowane. Zaczynałem od malarstwa, ale malarzem byłem średnim. Brakowało mi warsztatu, cierpliwości, a przede wszystkim pomysłu na twórczość. Równocześnie robiłem zdjęcia. Miałem szczęście spotkać na swojej drodze kilku pasjonatów fotografii. Zawsze lubiłem eksperymentować, łamać reguły, sprawdzać nowe możliwości. Wydaje mi się, że fotomanipulacja jest naturalną konsekwencją tych poszukiwań. „Normalne” zdjęcia w którymś momencie zaczęły mnie nudzić. No bo ileż można zrobić portretów, pejzaży czy zdjęć dzieci? Aparaty są teraz nawet w komórkach, niedługo będą miały takie matryce, że nawet przysłowiowa pani Halinka z Łomianek - przy odrobinie szczęścia - zrobi bardzo dobre zdjęcie na zakładowej wycieczce w górach. Nie mam oczywiście nic do Łomianek, a Halina to piękne imię, chodzi mi bardziej o pokazanie możliwości.

- A skąd czerpiesz inspiracje do tworzenia tych magicznych kadrów? Wyobraźnia to jedno, ale i ją trzeba podlewać i pielęgnować...

- Wiesz, teraz jest tak, że nawet jak robię zdjęcie ciekawego pejzażu, od razu kombinuję, co by tu w niego wkleić :) To już się stało prawdziwą obsesją! A z inspiracjami jest różnie. Czasami wystarczy jakiś fragment architektury, który od razu podsuwa mi pomysł. Innym razem jest to jakaś powtarzalność rytmu, na przykład piasku nad morzem. Ze szczudlarzami było tak, że w którymś momencie – przeglądając zdjęcia z plenerowego przedstawienia grupy Teatr Snów – pomyślałem: kurcze, a jak by tak ich wyrwać z kontekstu i osadzić w zupełnie nowych realiach? Gdzieś na pustyni albo dachu budynku... To od razu stworzyło surrealną sytuację. W ten sposób powstał cały cykl, w sumie kilkudziesięciu prac, które bardzo lubię.
Często się zdarza, że pierwotna koncepcja ewoluuje w trakcie pracy. Nie trzymam się ściśle pomysłu, który miałem w głowie, bo nigdy nie uda się przenieść niematerialnej myśli na materię. Kiedyś ta świadomość bardzo mi przeszkadzała, odbierała radość nawet z dobrze wykonanej roboty. Z czasem nauczyłem się, że będę obrabiał zdjęcie do momentu, w którym uznam, że kolejny krok może je tylko zepsuć.

- Jeden z użytkowników popularnego portalu napisał pod Twoim portfolio, że można mieć koncept, ale bez warsztatu nikt się nie dowie, jaki był. Podobnie jest z warsztatem bez konceptu, bo efekt to tylko matematyka. Tobie jednak nie brakuje ani jednego, ani drugiego. Trudno było skutecznie połączyć dwie połówki?

- No cóż, mogę jedynie podziękować. W pracy twórczej istotne są wszystkie elementy. Mówi się, że podstawa sukcesu to talent i praca, ale w proporcjach 1 do 9. Znam kilku utalentowanych twórców, którzy marnują swoje szanse przez to, że są leniwi. Nie liczę na wenę ani natchnienie, bo one mogą przyjść za późno albo nigdy. Wierzę w systematyczną pracę, niezależnie od tego, czy mam akurat pomysł, czy nie. Jak brakuje mi koncepcji, przygotowuję sobie elementy do wklejek, żeby cały czas mieć styczność z narzędziem. Kiedyś obiecałem sobie, że będę robił jedno zdjęcie dziennie, niezależnie od okoliczności, i tego się trzymam. Systematyczna praca z wyobraźnią powoduje, że z czasem nie trzeba jej jakoś specjalnie uruchamiać, ona po prostu tylko czeka w pogotowiu na odpowiednią pożywkę.

- Mówiąc o warsztacie - jak przygotowujesz się do tworzenia swoich fotomanipulacji?

- Zaczynam najczęściej od pejzażu. Mam tysiące zdjęć „widoczków”, w których szukam inspiracji. Czasem wystarczy jakiś wzór na piasku, układ linii czy wyjątkowa gra świateł, żeby podsunąć mi pomysł. Bazuję tylko na swoich zdjęciach, nie znoszę „stocków”, bo to pójście na łatwiznę. Nie musisz nawet mieć aparatu, wystarczy że klikniesz myszką i ściągniesz coś z netu. To niepoważne. Zabieram ze sobą aparat praktycznie zawsze, bo nigdy nie wiadomo, na co się trafi. Kiedy na przykład nie mogę znaleźć ciekawego motywu podczas spaceru, fotografuję chmury. Mam ich w bazie chyba ponad tysiąc.
Na początku pracy zwracam szczególną uwagę na światło. To jest podstawa. Czy jest ostre, czy rozproszone, czy słońce świeci nisko, czy stoi w zenicie. Cały czas o tym pamiętam, kiedy szukam elementów do wklejenia. To podstawowy błąd osób zaczynających zajmować się fotomontażami. Często spotykam się z tym, że pierwszy plan oświetlony jest z lewej, a chmury w tle z prawej. Nazywam takie montaże krainą dwóch słońc :) Nie chodzi o to, żeby montaż polegał na zlepku przypadkowych elementów (wiele takich widziałem), ale oferował nowe widzenie świata albo też kreował zupełnie nową rzeczywistość, opartą na zasadach klasycznej fotografii. Rzecz też w tym, żeby wypracować rozpoznawalny styl, oparty na powtarzalnej jakości i pewnej jednorodności, takim wizualnym ISO.
Dobrze jest, kiedy zgadzają się proporcje, cienie wyglądają na naturalne, a całość sprawia wrażenie zastanej sytuacji. Dla mnie idealnym potwierdzeniem tego, że zrobiłem dobry montaż jest sytuacja, kiedy ktoś uzna go za fotografię. Zdarzyło mi się kiedyś, że – chyba na rosyjskim portalu – jedna z moich prac ze szczudlarzem na tle budynku została dodana do kategorii street photo.

- Docieramy więc w procesie do Photoshopa. Na czym głównie się w nim opierasz?

- Przez lata pracy każdy wypracowuje własne sztuczki i tricki. To narzędzie o tak ogromnych możliwościach, że praktycznie jest nie do ogarnięcia. Nie znam nikogo, kto mógłby z ręką na sercu powiedzieć: poznałem Photoshopa od deski do deski. Z drugiej strony, nie mitologizowałbym go też. Wspominałeś o tym wcześniej – poznanie techniki jest ważne, każdy rzemieślnik musi dobrze znać narzędzie, żeby móc nim sprawnie operować. Narzędzie nie może cię jednak ograniczać, bo wtedy praca nie będzie dla ciebie przyjemnością, a męką. W moim przypadku są to lata eksperymentów, zabawy, sprawdzania różnych rozwiązań, łączenia ze sobą technik i efektów. Niezwykle przydatne w mojej pracy, szczególnie przy wycinaniu jakiegoś elementu, jest szybkie zaznaczanie. Dodano je chyba w „piątce”. Często korzystam z operacji „wyrównaj”, która bardzo zwiększa zakres tonalny. Zawsze też sprawdzam auto-tony, -kontrast, -kolor. Oko oszukuje, aparaty też potrafią przekłamywać, warto się przekonać, jak wyglądają naturalne wartości.
Dużo pracuję na wielkich powiększeniach. Jak chcę coś precyzyjnie wyciąć, robię to ręcznie, korzystając z lassa. Lubię też minimalne rozmycie gaussowskie, czy to chmur, czy np. postaci wklejonej na drugim planie. Generalnie nie używam jakichś specjalnych sztuczek, korzystam z tego, co Photoshop oferuje, a oferuje bardzo dużo. Zdarza się, że domalowuję miękkim pędzelkiem cienie, ściemniam świecące krawędzie, deformuję, wszystko w zależności od tego, czego wymaga dana praca.

- Pracujesz na najnowszym CS6, czy wystarcza Ci to, co oferuje jedna ze starszych wersji? Jak oceniasz coraz większe możliwości, które daje twórcom Ps?

- Pracuję na piątce, 64-bitowej. To w zupełności wystarcza do moich potrzeb, choć planuję niedługo zakup CS6. To oczywiste, że każda nowa wersja jest poprawiona, dopieszczona i oferuje nowe możliwości. Kiedy przesiadłem się na CS5 zauważyłem, że narzędzia są bardziej precyzyjne i intuicyjne w porównaniu do poprzedniej wersji. Wcześniej, kiedy ściemniałem półcienie, ciemniały też odrobinę i światła, i cienie. Teraz jest pełna selektywność. To bardzo ułatwia pracę.

- No właśnie - jak to jest z tym Photoshopem: zło konieczne czy nieoceniona pomoc?

- Robię zdjęcia od ponad trzydziestu lat. Zaczynałem od fotografii analogowej. Wtedy nikomu nie mieściło się w głowie, że kiedyś powstaną aparaty cyfrowe czy programy komputerowe do obróbki zdjęć. Robiłem też fotomontaże pod powiększalnikiem, mam więc porównanie. Godzinami siedziało się w ciemni, maskowało, kombinowało, żeby osiągnąć pożądany efekt, ale rzadko wychodziło tak, jak by się chciało. Mówi się, że Photoshop to współczesna cyfrowa ciemnia, i w pełni się z tym zgadzam. Jest bardziej precyzyjny, daje o wiele większe możliwości, a przede wszystkim nie trzeba wdychać zapachu odczynników :)

- W Ps-ie może się bawić w tej chwili dosłownie każdy, wysyp zdjęć w instagramowym stylu to jedno, ale fotomontaży - zwłaszcza surrealistycznych - w internecie też pojawia się od dawna coraz więcej. Zauważalny jest przy okazji trend, że już po pierwszych próbach część kreuje na fotografów przez duże F, lub ogólniej na twórców przez duże T. Nie pogubimy się niedługo w tym wszystkim?

- Trendy mają to do siebie, że przemijają. Liczę na to, że czas zweryfikuje te poczynania i odsieje ziarno od plew. Nie odbieram nikomu prawa do tworzenia, ostatecznie lepsze to od przesiadywania na ławce z piwem czy wychodzenia z bejsbolem na ulicę. Bardziej natomiast irytuje mnie wysyp przeróżnej maści naśladowców. Swoją naiwną szczerością rozbroił mnie pewien młody koleś z Bliskiego Wschodu, który jakiś czas temu zaczął robić montaże. Kiedy spytałem go, dlaczego powiela moją pracę – nie tylko motyw, ale i technikę – odpowiedział, że taki styl mu się podoba.

- Czyje prace więc poleciłbyś i jakich twórców krążących po podobnej do Twojej orbicie cenisz?

- To niezręczna sytuacja, bo jak kogoś nie wymienię, poczuje się urażony. Wobec tego proponuję taką wersję: cenię twórców podchodzących do swojej pracy z pietyzmem i zaangażowaniem. Takich, którzy idą własną drogą, nie oglądając się na innych, dbają o najmniejsze szczegóły swoich prac, są konsekwentni i oryginalni. Generalnie nie mam wzorów ani autorytetów, staram się nikogo nie naśladować, tylko robić swoje.

- Kończąc nasze rozmowy zawsze prosimy o kilka dobrych rad dla czytelników...

- Odpowiem tak: w poprzednim wcieleniu byłem chyba protestantem, bo wierzę w pracę :) Żeby osiągnąć jakieś efekty, trzeba spędzić przed monitorem tysiące godzin. Innego wyjścia nie ma. Zapomnieć o swoich fascynacjach i idolach, starać się wypracować własny język wizualny i co za tym idzie – własny styl. Nie bać się eksperymentować, poszukiwać ciągle nowych środków wyrazu, nowych motywów i technik. No i konfrontować swoją pracę z innymi, czyli pokazywać się w necie i na wystawach. To też wiele może nauczyć.

- Dziękuję za rozmowę :)

* * *
Muzycznie zaproponuję płytę zespołu, który ostatnio dość często umila mi pracę. Rock progresywny z elementami innych stylów, dojrzały i obiecujący debiut.

Haken - Visions (2011)


wtorek, 29 stycznia 2013

Czarno to widzę

Jak to się dzieje, że już przy pierwszych dźwiękach głosu wiemy, że nie śpiewa biały? Co zawsze stanowiło o fenomenie czarnych wykonawców soulowych, bluesowych i jazzowych? Wydaje się, że nie tylko ich umiejętności techniczne (niekiedy naprawdę ogromne), ale raczej umiejętność przekazania emocji, charakterystyczne łamanie frazy i niepowtarzalny feeling. Te elementy trudno odnaleźć w najnowszych produkcjach muzycznych zza oceanu. Teraz dominuje rytm. Jednak nie motoryczny rytm funka, żywy i biologiczny, przy którym noga sama zaczyna tupać, ale toporny komputerowy beat, często zabijający wszystko, co dzieje się w warstwie tekstowej i melodycznej. Melorecytacje raperów, choćby nie wiem jak były ekwilibrystyczne, nie podparte naturalnym pulsem basu i „żywych” bębnów, po kilku kawałkach zaczynają nużyć, albo – co gorsza – denerwować. Nie bez kozery najpopularniejsi przedstawiciele nowej czarnej muzyki (Dr Dre, Snoop Dogg, Public Enemy, Ice T, Ice Cube) bazują na żywiołowych rytmach rodem z soulu i funka, wielokrotnie wykorzystując sample z dawnych analogów, rymując na tle pulsującego basu i melodyjnych zagrywek gitar z lat 70.

Wielka popularność rapu, hip-hopu, RnB i innych czarnych gatunków muzycznych nie świadczy wcale o wysypie wielkich osobowości, ale przesadnie nakręcanej modzie. Show biznes, dostrzegając zapotrzebowanie na tego typu produkcje, zaangażował wielkie środki, żeby wycisnąć z naiwnych słuchaczy, ile tylko się da. Na razie się udaje, ale jak długo to potrwa? Kiedy odbiorcy zorientują się, że zostali nabici w butelkę przez speców od marketingu?
Czy technologia zabiła ducha czarnej muzyki? W pewnym sensie tak. Rozwój elektroniki, wszechobecne komputery, nowoczesne studia nagraniowe – to wszystko wzięte do kupy powoduje, że współczesny „artysta” nie musi nawet umieć śpiewać (o graniu nie mówiąc). Niestety, zapomina się, że dopiero koncert pokazuje, na co naprawdę stać wykonawcę. Wystarczy posłuchać raperów na żywo, żeby z niesmakiem (i czystym sumieniem) wyjść z sali i puścić w domu płytę Anity Baker.

Ciekawe, ile współczesnych albumów z czarną muzyką wytrzyma próbę czasu? Osobną sprawą jest wpływ teledysków na popularność danego utworu czy wykonawcy. Gdyby nie profesjonalne klipy, na które niejednokrotnie wydaje się miliony dolarów, wiele współczesnych „gwiazd” w ogóle nie miałoby szans zaświecić. Jeszcze rok-dwa, a kobiety o grubych udach i wypiętych tyłkach będą podrygiwać nago (a może nawet kopulować) w rytmie new rapu. Jednak czy wśród najnowszych idoli będą gwiazdy na miarę Elli Fitzgerald, Arethy Franklin, Jamesa Browna czy Stevie Wondera?

Michał Urbaniak, światowej sławy polski jazzman, kilka lat temu prorokował, że rap to przyszłość muzyki rozrywkowej, nie tylko czarnej. W pewnym sensie miał rację, wystarczy przyjrzeć się, jak wielki wpływ amerykańscy raperzy wywarli na muzyków na całym świecie. Rymują Niemcy, Japończycy i Meksykanie, kto wie, czy nie robią tego Eskimosi? Wieszczenie Urbaniaka, który sam „popełnił” kilka albumów bazujących na rapie, potwierdza w pewnym sensie hip-hopowy boom w Polsce. Takiego wysypu nowych wykonawców jednego gatunku nie było w naszym kraju od dobrych dwudziestu lat – od czasu rockowej rewolucji. Czy aby na pewno jest to muzyczny rozwój? Który z polskich raperów będzie słuchany z sentymentem za 20 lat? Liroy? Wolne żarty...

Taki tekścik popełniłem, bawiąc się kilka lat temu w niezależnego dziennikarza. O dziwo, chyba nie stracił na aktualności...

Życie samo napisało post scriptum. Paradoksalnie, teraz biali muzycy zaczynają sięgać do korzeni czarnej muzyki i czerpać z nich garściami, czego najlepszym przykładem jest ten oto młodzieniec. Warte podkreślenia jest to, że zagrał na wszystkich instrumentach i zaśpiewał wszystkie partie wokalne.

Remy Shand - The Way I Feel (2002)
Remy Shand

czwartek, 17 stycznia 2013

Dziwna kraina

Tytuł posta świetnie ilustruje to, co od dłuższego czasu dzieje się w Polsce, ale obiecałem sobie, że nie będę pisał o polityce. Napiszę za to o polskich krajobrazach, które wciąż są dla mnie źródłem inspiracji. Mieszkam w rejonie bardzo zróżnicowanym: naokoło jest mnóstwo lasów, jeziora, do morza niedaleko, a pola zawsze urzekały mnie swoją przestrzenią. Na dobrą sprawę większość moich prac to zmodyfikowane pejzaże, z dodanym elementem bajkowym lub surrealistycznym. Już nie pamiętam, w którym momencie zacząłem kreować te dziwne światy. Wsiąkłem w nie, zatraciłem się do tego stopnia, że teraz nie potrafię sfotografować zwykłego widoczku, żeby od razu nie kombinować, co na niego wkleić.

Możliwości są nieograniczone, jedynymi barierami są moja wyobraźnia i baza zdjęciowa. Mam na przykład obszerne katalogi ze zwierzętami, zarówno domowymi, jak i dzikimi. Poszerzyłem bazę o egzotyczne okazy, kiedy wybraliśmy się całą rodziną do zoo. Stąd hipopotamy, które tyle radości dostarczają nie tylko Ninie, ale i dorosłym, kiedy je oglądają. Miałem okazję dyskretnie poobserwować reakcje widzów na niedawnej wystawie w Słupskim Ośrodku Kultury. Cieszy mnie to, że oglądający wgłębiali się w obrazki, nie traktowali ich jak powierzchownych widoczków bez podwójnego dna, ale pożywkę dla własnych zabaw ze skojarzeniami i symbolami. Wiem z indywidualnych rozmów, że smakowali je, dozowali sobie, żeby mieć większą uciechę i nie odczuć przemęczenia natłokiem obrazów.

Dotkliwie doskwiera mi ostatnio brak światła, który uniemożliwia zrobienie nowych zdjęć. Częściowo byłem na to przygotowany - od wiosny do jesieni nie przepuściłem żadnej okazji, żeby wybrać się z aparatem w plener. Tym sposobem mam na dysku tysiące widoczków, przeróżnych chmur (jak nie znajduję ciekawego motywu, fotografuję niebo), przedmiotów, drzew.

Niektórzy zarzucają mi, że tworzę za dużo. Że czasami odczuwają przesyt, że niektóre motywy się powtarzają, że sam się powtarzam. Nie zamierzam się bronić, po prostu nie potrafię się zatrzymać. Kreowanie tych dziwnych krain stało się moją prywatną obsesją, od której nie mogę i nie chcę się uwalniać. Póki co sprawia mi to niebywałą frajdę, a i pieniądze zaczynam zarabiać coraz lepsze. Pojawiają się ciekawe propozycje współpracy i wystaw w renomowanych miejscach. Wiem, że w dużej mierze przyczyniły się do tego mój upór i konsekwencja. Niewielu twórców jest w tej komfortowej sytuacji, że może całkowicie poświęcić się swojej pracy, nie czekając na zlecenia z zewnątrz. Dla mnie to wielki komfort. Polacy chyba byliby spokojniejsi, gdyby spróbowali robić to, co lubią.
Dobra, miało nie być o polityce...

Dziwna kraina to po angielsku Oddland. Jesienią zeszłego roku odkryłem zespół o tej nazwie. Istnieje od 10 lat, ale dopiero teraz wydał debiutancki krążek zatytułowany "The Treachery of Senses". Nie będę się rozpisywał, powiem tylko tyle, że dla mnie to jedna z lepszych rockowych płyt zeszłego roku. Szczerze polecam.


środa, 5 grudnia 2012

Bez twarzy

Zbliża się koniec roku, chyba czas na podsumowania. Dla mnie był to rok zdecydowanie "wystawowy". Moje prace krążyły po Polsce, w sumie odbyło się sześć wystaw indywidualnych i trzy zbiorowe, w tym jedna zagraniczna. Dostałem dwie nagrody starosty słupskiego, zaliczyłem kilkanaście publikacji, w większości poza granicami Polski. Nie powinienem i nie mogę narzekać.

Za namową Mellera, który niedawno mnie odwiedził, przyjeżdżając z deszczowej Irlandii, wróciłem po dłuższej przerwie na plfoto, największy polski portal fotograficzny. Nie powiem, z sukcesem. Byłem polecanym autorem, chyba nawet dwukrotnie, miałem zdjęcie dnia, większość moich prac ląduje w topie.
Na zagranicznych portalach też nieźle sobie radzę. Chyba udało mi się w końcu wypracować wizualne esperanto, które trafia i przemawia do wielu osób, niezależnie od tego, w jakim rejonie Ziemi mieszkają.

Dostaję maile i prywatne wiadomości na Facebooku od ludzi z całego świata. Najbardziej rozczuliła mnie kobitka z Nowego Jorku, która tak zatraciła się podczas oglądania moich prac, że zapomniała iść do pracy.
Co do Facebooka, w ciągu półtora roku dorobiłem się prawie 4 tysięcy znajomych, głównie fanów moich montaży. Wiem, że to złudne, bo większości z nich nie znam, ale traktuję to jako formę promocji, która - muszę przyznać - przynosi namacalne efekty. Jutro, właśnie dzięki kontaktowi z FB, wysyłam dwa duże printy do Los Angeles.

Ze Stanów, a dokładnie z Encino w Teksasie, pochodzi zespół, którego płyta jest dla mnie najprzyjemniejszym tegorocznym zaskoczeniem. Chodzi o krążek "Autotheism" The Faceless. Jestem fanem dwóch poprzednich albumów tej grupy. Na nowe wydawnictwo musiałem czekać aż cztery lata. Byłem pełen obaw, bo ostatnio większość metalowych kapel zdecydowanie obniża loty. Albo odcinają kupony od popularności, wydając płyty podobne do swoich poprzedniczek, albo nie radzą sobie kompozycyjnie i koncepcyjnie, co kończy się tym, że nowych albumów zwyczajnie nie da się słuchać bez zażenowania.

Liderem i spiritus movens The Faceless jest Michael Keane, gitarzysta, kompozytor i producent, który przyczynił się też do popularności kapeli Veil of Maya. Nagrał z zespołem krążek kompletny. Dla kogoś, kto - podobnie jak ja, wychowany jest na ciężkim rockowym graniu - to sam miód, rarytas dla uszu.
Płyta zaczyna się bardzo zwodniczo kilkoma akordami fortepianu, które przechodzą płynnie w zagrywkę kwartetu smyczkowego, potem zaczyna się jazda. To koncept album, sama esencja metalu. Jest tu wszystko: wszystkie możliwe rodzaje darcia papy, instrumentalna wirtuozeria, elementy pastiszu, megaciężkie riffy, kapitalne partię bębnów. Keane'owi udało się na tym albumie podsumować całą historię metalu, od lat 70-tych do współczesności. Dla mnie to płyta roku, a może nawet kilku najbliższych lat. Absolutna rewelacja. Polecam, nie tylko miłośnikom łomotu.

The Faceless - "Autotheism" 2012